In mei 1990 studeerde ik af in de discipline autonoom textiele vormgeving, aan de academie Minerva op het thema Korsetten en Harnassen.
Ik heb een respectabele, niet nader te noemen leeftijd bereikt en voor dit nieuwe levensjaar wens ik dat ik een innerlijke rust ga ervaren, rust die ik na jaren van strijd en inspanning durf toe te laten. Deze persoonlijke zoektocht heeft mijn professionele visie in het kunstonderwijs verdiept. Want het is ook 35 jaar geleden dat ik als eerstegraads docent afstudeerde aan de Academie Minerva. Meer dan drieeneenhalf decennia ben ik gefascineerd door de kracht van creativiteit, of kunstzinnigheid of verbeeldingskracht – in de loop der tijd paste deze term zich aan.
Het narratief is een mooie sleutel om de wereld te begrijpen en je eigen plek daarin te bepalen. Mijn narratief is altijd de textielkunst geweest. Ook als kunstdocent gebruik ik deze blik als middel om kennis over te dragen en verbinding te creëren.
Textielkunst heeft zich in de loop der jaren geëvolueerd van een traditionele kunstnijverheid – wie kent dit woord nog? – tot een volwaardige Beeldende Kunst. Dankzij de opkomst van de feministische kunst in de jaren ’70 en ’80 vond deze transformatie plaats. In het laatste decennium heeft textielkunst zich verder ontwikkeld tot een innovatieve kunstvorm, een reis die ik sinds mijn afstuderen in 1990 van dichtbij heb meegemaakt. Met mijn label ‘Bee-Dressed’ heb ik deze maatschappelijke transitie zelf vormgegeven door duurzame grondstoffen, milieuvriendelijke technieken en gerecyclede materialen centraal te stellen. In de beeldende kunst wordt de term ‘textiel’ overigens niet meer gebezigd; je zegt immers ook niet ‘acrylkunst’?
Parallel aan deze ontwikkeling veranderde ook het kunstonderwijs. De naam van het vak transformeerde van Handwerken naar Textiele Werkvormen tot het hedendaagse Beeldende Vorming. Dit is overigens niet de enige naam, we blijven creatievelingen met een voorliefde voor afkortingen: BKV, KV, KA, KuA, KuBV en van recente datum K&MM – je komt ze allemaal tegen. Een grappig contrast met Wiskunde, dat al decennia gewoon Wiskunde heet, hoewel er wel wat letters (A t/m D) zijn toegevoegd om de moeilijkheidsgraad aan te geven. Die verandering, ingeluid door de Mammoetwet, bracht een samenvoeging van vakken en een halvering van de lestijd met zich mee. Dat had een directe impact op de relevantie van het vak.
Kunst met een doel of kunst voor de kunst?
Dit brengt mij bij een fundamentele vraag die de kern vormt van mijn vak. Tenminste dat vonden mijn leerlingen: wat is nu het nut van kunst? En specifieker, wat is het nut van dit vak? Ze bedoelden eigenlijk: Wat leer ik hiervan? Ik kon het niet meer beantwoorden, daarom ben ik gaan ‘zitten’.
Maar mijn antwoord is: nee. De uitdaging is juist om leerlingen te laten nadenken over de onveranderde betekenis van kunst in een veranderende wereld. De perceptie van kunst is verschoven van esthetisch naar maatschappelijk. De focus van het kunstonderwijs ligt nog te vaak op het eindproduct, terwijl de leerling geen kunstenaar wil worden, maar autonomie en relevantie zoekt en zich wil verbinden. Ik geloof in de onveranderde waarde van kunstonderwijs, maar de benadering moet anders. Ik zie kunst niet als een moralistisch of didactisch instrument, maar als een middel dat de leerling helpt om zijn of haar eigen narratief te ontwikkelen.
Dit is de visie achter Het Buitenlokaal. Het is mijn persoonlijke en professionele antwoord op de vragen van mijn leerlingen. Wil je weten hoe ik dat doe, en hoe ik jouw school hierbij kan helpen? Blijf mij dan volgen.
Wat is jouw antwoord op de vraag over het nut van kunstonderwijs in de postmoderne tijd? Ik ben benieuwd naar jouw visie!
Geef een reactie