Berichten

Wauw! Schrok je? Ik denk het, want deze zin of mening verwacht je misschien niet direct van mij, natuurmens en buitenjuf. Maar ik ben wel serieus: Nederland is vol, niet met mensen, maar vol met land.

In de zomer was ik wandelend op pad, de exploreerde de eerste etappes van het Ziltepad op  Wieringen en Fryslân. En dit heeft me diep geraakt. Het Ziltepad is een wandelroute langs de Waddenkust en door de weidse (west)Fryske landschappen. Maar als je door een landschap reist reis je ook door je innerlijke landschap. En het Ziltepad vertelde mij het volgende verhaal: Het is een spiegel van een constante strijdtoneel en de diepe verbinding tussen natuur en land. Het is een raakvlak van zee en land; De heldere frisheid van de zomerzon en de contrastrijke luchten, de wisselende lichtvallen en de schaduwreflecties op het water. De vrijheid van het uitgestrekte landschap en de verbinding met de kracht van de natuur en innerlijke wereld. 

Hier ervaar je de onpeilbare diepte van de zee en de weidsheid dat zichtbaar wordt bij eb. De heldere frisheid van de zomerzon, de wisselende lichtvallen en de schaduwreflecties op het water.

De Waddenzee is geologisch gezien erg jong. Het gebied is pas gevormd na de laatste ijstijd 10.000 tot 12.000 jaar geleden. Het landschap wordt door weer en wind en getijden steeds opnieuw gevormd. Grote gele smalle kreken doorsnijden uitgestrekte voeten en zomen steeds droog vallende zandbank mosselbanken zever Grasweide zachte slikplaten bevatten voeding veel diersoorten. Dit Werelderfgoed is een leefgebied voor meer dan 10.000 planten- en diersoorten. De kwelder, een kwetsbaar gebied dat bij hoogwater niet onderloopt, is een broodnodige rustplaats voor trekvogels die hier op krachten komen voor hun lange reizen.

Maar overal waar meer ruimte voor de de behoeften van de mens gemaakt moet worden, dstaan we er niet altijd bij stil welke gevolgen dat heeft voor behoeften van de andere bewoners van deze aarde. We polderen land in, leggen dijken aan en sluiten zeearmen af. Zelfs fossiele projecten vinden nog steeds plaats in de waddenzee. Dit heeft gevolgen voor de unieke biodiversiteit van dit gebied. 

De kwelder is een kwetsbaar gebied dat bij normaal hoogwater niet meer onderloopt. Hier kunnen veel vogels in alle rust verblijven. Er zijn nog maar weinig plekken waar dit mogelijk is en deze rust is hard nodig. Trekvogels hebben het nodig om hun jongen groot te brengen, aan te sterken en op te vetten. Anders overleven ze de zware tocht naar hun broedgebieden in het voorjaar of de lange reis naar Afrika in het najaar niet. 

Mijn eerste etappes van het Ziltepad het mij diep doordrongen van de kwetsbaarheid van dit gebied. Hoe de mens almaar meer land wil. Daarom Nedetland is al vol met land.  Als we niet oppassen verliezen we land als de zeespiegel stijgt. Dit is een gevoel dat we moeten koesteren en beschermen. Laten we stoppen met ‘land vullen’ en ons werelderfgoed beschermen en ervoor zorgen. De vrije weidsheid van dit landschap is een geschenk dat we niet zomaar mogen wegnemen.
in mooie woorden en klanken gevat door Jeroen Zijlstra.  Laten we ons Misschien had ik de titel ook ‘Red het Wad’ kunnen geven, maar dan had ik je aandacht niet getrokken.

Bron info: uitkijkpunt Den Oever

In mei 1990 studeerde ik af in de discipline autonoom textiele vormgeving, aan de academie Minerva op het thema Korsetten en Harnassen.
Ik heb een respectabele, niet nader te noemen leeftijd bereikt en voor dit nieuwe levensjaar wens ik dat ik een innerlijke rust ga ervaren, rust die ik na jaren van strijd en inspanning durf toe te laten. Deze persoonlijke zoektocht heeft mijn professionele visie in het kunstonderwijs verdiept. Want het is ook 35 jaar geleden dat ik als eerstegraads docent afstudeerde aan de Academie Minerva. Meer dan drieeneenhalf decennia ben ik gefascineerd door de kracht van creativiteit, of kunstzinnigheid of verbeeldingskracht – in de loop der tijd paste deze term zich aan.

Het narratief is een mooie sleutel om de wereld te begrijpen en je eigen plek daarin te bepalen. Mijn narratief is altijd de textielkunst geweest. Ook als kunstdocent gebruik ik deze blik als middel om kennis over te dragen en verbinding te creëren. 

Textielkunst heeft zich in de loop der jaren geëvolueerd van een traditionele kunstnijverheid – wie kent dit woord nog? – tot een volwaardige Beeldende Kunst. Dankzij de opkomst van de feministische kunst in de jaren ’70 en ’80 vond deze transformatie plaats. In het laatste decennium heeft textielkunst zich verder ontwikkeld tot een innovatieve kunstvorm, een reis die ik sinds mijn afstuderen in 1990 van dichtbij heb meegemaakt. Met mijn label ‘Bee-Dressed’ heb ik deze maatschappelijke transitie zelf vormgegeven door duurzame grondstoffen, milieuvriendelijke technieken en gerecyclede materialen centraal te stellen. In de beeldende kunst wordt de term ‘textiel’ overigens niet meer gebezigd; je zegt immers ook niet ‘acrylkunst’?

Parallel aan deze ontwikkeling veranderde ook het kunstonderwijs. De naam van het vak transformeerde van Handwerken naar Textiele Werkvormen tot het hedendaagse Beeldende Vorming. Dit is overigens niet de enige naam, we blijven creatievelingen met een voorliefde voor afkortingen: BKV, KV, KA, KuA, KuBV en van recente datum K&MM – je komt ze allemaal tegen. Een grappig contrast met Wiskunde, dat al decennia gewoon Wiskunde heet, hoewel er wel wat letters (A t/m D) zijn toegevoegd om de moeilijkheidsgraad aan te geven. Die verandering, ingeluid door de Mammoetwet, bracht een samenvoeging van vakken en een halvering van de lestijd met zich mee. Dat had een directe impact op de relevantie van het vak.

Kunst met een doel of kunst voor de kunst?

Dit brengt mij bij een fundamentele vraag die de kern vormt van mijn vak. Tenminste dat vonden mijn leerlingen: wat is nu het nut van kunst? En specifieker, wat is het nut van dit vak? Ze bedoelden eigenlijk: Wat leer ik hiervan? Ik kon het niet meer beantwoorden, daarom ben ik gaan ‘zitten’.

Maar mijn antwoord is: nee. De uitdaging is juist om leerlingen te laten nadenken over de onveranderde betekenis van kunst in een veranderende wereld. De perceptie van kunst is verschoven van esthetisch naar maatschappelijk. De focus van het kunstonderwijs ligt nog te vaak op het eindproduct, terwijl de leerling geen kunstenaar wil worden, maar autonomie en relevantie zoekt en zich wil verbinden. Ik geloof in de onveranderde waarde van kunstonderwijs, maar de benadering moet anders. Ik zie kunst niet als een moralistisch of didactisch instrument, maar als een middel dat de leerling helpt om zijn of haar eigen narratief te ontwikkelen.

Dit is de visie achter Het Buitenlokaal. Het is mijn persoonlijke en professionele antwoord op de vragen van mijn leerlingen. Wil je weten hoe ik dat doe, en hoe ik jouw school hierbij kan helpen? Blijf mij dan volgen. 

Wat is jouw antwoord op de vraag over het nut van kunstonderwijs in de postmoderne tijd? Ik ben benieuwd naar jouw visie!